Skrajne ruchy i postawy polityczne w Polsce

Tekst (w druku) związany jest z międzynarodową konferencją naukową, która odbyła się 10 i 11 października 2007 r. w WSNHiD.
Tytuł konferencji: „Transformacja w Polsce i Niemczech Wschodnich. Próba bilansu i porównania“.
Organizatorami konferencji byli: Wyższa Szkoła Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa, Instytut Zachodni, Netzwerk Ostdeutschlandforschung, Uniwersytet w Poczdamie – Wydział Nauk Ekonomicznych i Społecznych, WeltTrends, Poczdam. W kooperacji z Rosa-Luxemburg-Stiftung (RLS), Biuro w Warszawie.

Skrajne ruchy i postawy polityczne w Polsce jako zjawisko prawicowego ekstremizmu politycznego

Sebastian Drobczyński

Schyłek wieku XX, a konkretnie mówiąc lata 80 i 90, cechował się początkiem okresu transformacji państw Europy Śrokowo-Wschodniej. Obok, jak najbardziej pozytywnych skutków tego okresu, dla poszczególnych państw, odznaczał się on również odrodzeniem ruchów skrajnej prawicy. Rodząca się w tych państwach demokracja, spowodowała pojawienie się pluralistycznego systemu politycznego, który obok zalet ma również wady. Wśród ugrupowań politycznych oraz wszelkich ruchów działających na scenie politycznej do głosu dochodzę również te, które oficjalnie w swoich programach odwołują się do ksenofobii, rasizmu czy niechęci wobec obcokrajowców. Co więcej, programy te znajdują coraz szersze rzesze naśladowców – czego wyrazem jest reprezentacja skrajnych ugrupowań prawicowych w poszczególnych parlamentach państw europejskich. Zadaniem niniejszego artykułu jest próba odpowiedzi na pytanie, czy polska scena polityczna wyróżnia się na tym tle w stosunku do innych państw z obszaru Europy Środkowo-Wschodniej? Czy również w Polsce, w wyniku transformacji systemowej, odrodziły się ruchy należące do tzw. ekstremizmu politycznego, a jeżeli tak, to jaki mają one wpływ na scenę polityczną? Jaki jest ich zakres działania i czy mogą stanowić realne zagrożenie dla rodzącej się od przeszło siedemnastu lat demokracji? Aby odpowiedzieć na powyższe pytania, autor niniejszej pracy, na początku dokona próby zdefiniowania pojęcia ekstremizmu oraz ekstremizmu politycznego. W następnej części będzie starał się wskazać różnice i podobieństwa występujące pomiędzy ekstremizmem lewicowym a prawicowym. W ostatniej części pracy, wskaże przykłady partii politycznych i ruchów związanych z prawicowym ekstremizmem politycznym i dokona próby podsumowania.

Chcąc zdefiniować pojęcie znaczenia ekstremizm polityczny, należy w pierwszej kolejności odwołać się do źródeł, z którego pochodzi słowo ekstremizm. Zgodnie ze Słownikiem Wyrazów Obcych[1], ekstremizm, etymologicznie pochodzi od łacińskiego wyrazu extremus i oznacza najbardziej oddalony, ostatni, krańcowy, skrajny punkt. Według innego słownika, to podzielanie skrajnych poglądów w danej kwestii, krańcowość, skrajność; stosowanie ostatecznych środków, by osiągnąć dany cel polityczny bądź ideologicznych[2]. Natomiast ekstremista, to człowiek trzymający się skrajnych poglądów, zwolennik ostatecznych środków[3]. Roman Tokarczyk zaznacza, iż ekstremizm można definiować, jako różne skrajne formy myślenia, które oparte są na skrajnych środkach działania, choć nie oznacza to, iż zawsze skierowane są już ku skrajnym celom. W związku z tym, forma myśli i środki działania należą do istoty definicji ekstremizmu, podczas gdy cele myśli i działania już do niej mogą należeć, ale niekoniecznie. Ekstremistyczna myśl i ekstremistyczne środki mogą, ale nie muszą, prowadzić do ekstremistycznych celów. Warto pamiętać, że sens określonego ekstremizmu nie ma nienaruszalnego charakteru absolutnego, obowiązującego, zawsze wszędzie i wszystkich ludzi. Wręcz przeciwnie – ekstremizm odznacza się relatywizmem, wielce podatnym na różnorodną interpretację. Czyli to, co dla kogoś jest nadzwyczajnym ekstremizmem, dla kogoś innego może być zwyczajnym umiarem. Autor definiuje ekstremistę, jako osobę, która wyznaje ekstremizm poprzez hołdowanie skrajnym poglądom w określonej sprawie. Jednostkę taką charakteryzuje w swojej działalności, sięganie po krańcowe, ostateczne środku, w tym przemoc, pucz, terror dla osiągnięcia danego celu. Cel może mieć charakter ideologiczny, społeczny, religijny, polityczny bądź ekonomiczny, czy też ekstremistyczny. Wspomniany wyżej autor zauważa, iż gdy charakterystyka ekstremisty ma zastosowanie dla grupy ludzi, zwłaszcza skupionych w ramach jakieś organizacji społecznej, albo partii politycznej, mamy do czynienia z ekstremą, jak np. ekstrema partyjna[4] Franciszek Ryszka, ekstremizm definiuje jako uogólniający miernik odchylenia od obowiązującej normy politycznej oraz jako specyficzną tendencję do gwałcenia procedur przypisywanych tej normie[5].

Ekstremizm może również odznaczać się następującymi cechami:

ekstremizm jest pojęciem ogarniającym zbiory różnych form myśli, środków i celów działania, ocenianych wespół jako skrajne, krańcowe, marginalne, peryferyjne;
ekstremizm jest czymś na ogół zwykłym w społeczeństwach liberalnych, demokratycznych, pluralistycznych, w których występuje całe spektrum orientacji, szczególnie orientacji politycznych;
ekstremizm jest kolektywny, ponieważ jest rzecznikiem interesów określonej grupy stawiającej większości mniej lub bardziej uzasadnione żądania, w zależności od sytuacji wspierane przemocą;
rozgraniczenia z jednej strony między ekstermistami, z drugiej zaś radykałami, terrorystami, fundamentalistami, fanatykami, a tym bardziej nonkonformistami i ekscentrykami, są dość dyskusyjne, szczególnie z punktu widzenia różnych nauk społecznych;
grupa ekstermistyczna charakteryzuje się: zamknięciem we własnym świecie, samoizolacją, własnym sposobem myślenia, wyrazem języka, oryginalną symboliką, niekiedy specjalną wiedzą, np. teoriami spiskowymi i niezdolnością do konstruktywnego dyskursu;
rezultatem odseparowania się ekstermistów od większości społeczeństwa jest ich świadomość bycia mniejszością, a nawet elitą, czymś lepszym niż reszta świata, niezdolną do krytycznej, samokorekty, ale zdolną do kompensowania swoich niepowodzeń skrajną agresywnością działania;
działania ekstremistyczne opierają się na z reguły, chociaż niekoniecznie, na sięganiu po różne formy przemocy;
ekstremiści pasożytują nierzadko na wolnościowych możliwościach infiltracji demokratycznego państwa prawnego, prowadzącej do osłabienia, albo nawet niszczeniu, jego instytucji;
ekstremiści działają w imię zdefiniowanego w jakiś sposób społecznego rozwoju czy też postępu.[6]

Krzysztof Karolczak odwołuje się do następującej listy cech, charakteryzujących każdy ekstremizm:

uproszczenia w widzeniu świata i jego perspektyw, manichejskie postrzeganie rzeczywistości;
monokazualne łączenie zła z „naturalnym wrogiem”, czy w zależności od miejsca i czasu: cudzoziemszczyzną, komunizmem, faszyzmem, liberalizmem, „niższymi rasami”, inną religią itp.;
używanie pojęć „dobra ogółu”, „zabezpieczenia zasadniczych interesów narodowych” maskujących istotę totalitarystycznych celów;
idealizacja społecznych i kulturowych tradycji społeczeństw, w których głoszona jest ekstremistyczna idea;
eksponowanie szczególnej roli („przeznaczenia”) zwolenników ekstremistycznej idei i członków takich ruchów w rozwoju społeczeństw i przeobrażeniach współczesnego świata;
wykorzystywanie wszelkich dostępnych metod (przede wszystkim z arsenału socjotechniki, niestroniących również od używania rozwiązań siłowych) do propagowania własnej idei.[7]

Ekstremizm polityczny

Ekstremizm polityczny jest „zespołem form myśli politycznej i opartych na niej zachowań politycznych, usytuowanych na skrajach osi odzwierciedlającej swoją skalą całe rzeczywiste, zróżnicowanie spektrum polityczne określonego miejsca i czasu, z jego środkiem albo centrum jako punktem odniesienia”[8]. Warto również podkreślić, iż ekstremiści nie reprezentują nigdy masowego ruchu politycznego, tym bardziej nie ma on charakteru ruchu społecznego. Z jednej strony posługują się ideą oraz ideologią, która cechuje się niskim poziomem racjonalizacji, ale za to silnym nasyceniu emocjonalnością – i to przyjmują za swój program działania. Z drugiej natomiast strony posługują się środkami opartymi na fizycznym i psychicznym przymusie, które z jednej strony powodują rozlew krwi a z drugiej psychozę strachu. W ich działaniu brakuje proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a osiągnięciem zamierzonego celu. Ekstremizm polityczny charakteryzuje również zjawisko relatywizmu w przestrzeni i czasie. „To, co w określonym miejscu albo (i) czasie jest ekstremizmem politycznym, w innym miejscu albo (i) czasie nie byłoby nim wcale. Decyduje bowiem o tym zajmowanie przez ekstremizm polityczny skrajnego miejsca, albo skrajnych miejsc, na osi spektrum odzwierciedlającego rzeczywisty układ sił wobec ich politycznego środka albo politycznego centrum”[9].

Urszula Jakubowska[10] zwraca uwagę, iż ekstremizm polityczny może się ujawniać zarówno w formie ideologii bądź postaw, czy też zachowań politycznych. To co go cechuje to antydemokratyczność. Podkreśla jednocześnie, iż dla osób przejawiających postawy ekstremistyczne polityczne charakterystyczne jest:

przyjmowanie własnej wizji świata jako jedynie słusznej;
nie dopuszczanie możliwości jakichkolwiek odstępstw od wartości i norm wynikających z wyznawanej ideologii;
przeświadczenie, iż otaczający ich świat – przynajmniej bezpośrednie otoczenie społeczne – powinno być zorganizowane w oparciu o ich wartości, normy, postulaty;
traktowanie priorytetowo własnych ideologii i przekonań;
odmowa innym ludziom prawa do odmienności i wolności w zakresie poglądów, wartości, stylu życia.[11]

Krzysztof Karolczak[12], poszukując przyczyn leżących u podłoża współczesnego ekstremizmu politycznego, wymienia następujące źródła skrajnych idei: ekonomiczne, polityczne, ideologiczne, religijne i psychologiczne. Wśród przyczyn ekonomicznych wymienia między innymi: nierównomierny rozwój sił wytwórczych, pociągającym za sobą zmiany w procesie i stosunkach produkcji; nędzę; niedostatek; głód; brak pracy, czy dachu nad głową. Źródła polityczne ekstremizmu politycznego wynikają z represywnego charakteru państwa; tradycji walki politycznej; dyskryminującej polityki wobec określonej części społeczeństwa. Za przyczyny ideologiczne, wspomniany autor, uznaje uprawianie polityki z wykorzystaniem skrajnych metod. Przyczyny religijne, jako źródła ekstremizmu politycznego, tkwią w samej istocie religii. W wyniku jej upolitycznienia, może stać się ona podstawą postaw ekstremistycznych. Natomiast przyczyny psychologiczne, będące jednym ze źródeł współczesnego ekstremizmu politycznego, leżą w naturze ludzkiej – a konkretnie mówiąc w chęci buntu przeciwko zastanemu porządkowi społecznemu. K. Karolczak, wyjaśniając tę przyczynę, odwołuje się do Alberta Camusa: „bunt […] jest to ruch, w którym człowiek powstaje przeciw swemu losowi i całemu światu. […] Niewolnik protestuje przeciw swej doli niewolnika; zbuntowany w sensie metafizycznym przeciw swemu losowi jako człowieka”[13].

Definiowanie ekstremizmu lewicowego i prawicowego

Zarówno ekstremizm prawicowy, jak i ekstremizm lewicowy sięga swoich początków do czasów Rewolucji Francuskiej z roku 1789. Określenie ekstremizm lewicowy obejmuje swoim zasięgiem przede wszystkim myśl i praktykę anarchizmu, ugrupowań autonomicznych i różne odmiany komunizmu[14]. Anarchizm możemy zdefiniować, jako kierunek społeczno-polityczny sprzeciwiający się wszelkiej organizacji państwowej, postulujący likwidację państwa i zastąpienie go bliżej nie określonymi związkami producentów i konsumentów[15]. Ugrupowania autonomiczne, odwołują się w swojej działalności do prawa odnoszącego się do samodzielnego rozstrzygania własnych spraw; negują autorytety. Natomiast różne odmiany komunizmu odwołują się, z różną intensywnością, do idei Marksa, Engelsa, Lenina, Stalina, Trockiego, Mao Tse-tunga, rzadziej Che Guevary i Fidela Castro[16]. Natomiast wspólnym określeniem ekstremizm prawicowy oznacza się przede wszystkim dwie odmiany myśli i praktyki politycznej, tj. faszyzm i nacjonalizm. Rasizm tylko niekiedy jest kojarzony z tym typem ekstremizmu. Partie polityczne, bądź ugrupowania kojarzone z ekstremizmem politycznym określa się mianem ultraprawicowych[17]. Stefan Stępień[18] zwraca uwagę na fakt, iż ekstremizm polityczny często utożsamiany jest z „populizmem prawicowym”, „radykalizmem prawicowym”, „neofaszyzmem”, „neonazizmem”. Wspomniany autor powołuje się również na Annę Wolf-Powęską, która uważa, iż ruchy prawicowo-ekstremistyczne ukierunkowane są na mobilizację opinii publicznej, a rdzeń ich ideologii politycznej stanowi populizm i nacjonalizm. To co wyróżnia je spośród innych ugrupowań prawicowych to „negowanie tradycyjnych partii politycznych, nieuznawanie demokracji przedstawicielskiej”[19].

Jeżeli ekstremizm neguje fundamentalną zasadę ludzkiej równości, określany jest mianem ekstremizmu prawicowego. Natomiast jeśli rozciąga zasadę równości na wszystkie sfery życia, i jednocześnie tłumi ideę jednostkowej wolności, wówczas występuje ekstremizm lewicowy w formie komunizmu[20].

To co różni ekstremizm lewicowy od ekstremizmu prawicowego, to fakt, iż ten pierwszy jest antykapitalistyczny i niekoniecznie demokratyczny, natomiast ten drugi jest antydemokratyczny i prokapitalistyczny. Zarówno ekstremizm lewicowy jak i prawicowy posiadają również cechy wspólne, do których zaliczyć można:

roszczenie prawa do wyłączności reprezentowania całych społeczności;
negacja systemów pluralistyczno-demokratycznych;
dogmatyzm;
myślenie w kategoriach przyjaciel – wróg;
fanatyzm usprawiedliwiający każdy środek prowadzący do celu.[21]

Ekstremizm prawicowy w Polsce – przykłady

Wśród prawicowych partii politycznych oraz ruchów o charakterze ekstremistycznym w Polsce na uwagę zasługują między innymi: Polska Wspólnota Narodowa, Narodowe Odrodzenie Polski i Organizacja Polityczna Narodu.

Polska Wspólnota Narodowa, której charakter cechuje między innymi silny nacjonalizm. Powstała ona w roku 1990 z Polskiego Związku Wspólnoty Narodowej. Od samego początku jej istnienia przewodniczącym jest Bolesław Tejkowski. W latach 1990-1991 PWN wydawała miesięcznik „Myśl Narodowa Polska”. W latach 1993-1996 partia ta używała dwuczłonowej nazwy PWN-PSN (Polska Wspólnota Narodowa-Polskie Stronnictwo Narodowe). PWN w latach 1998-2005 wydawał miesięcznik „Wspólnota”. W jej programie zawarty jest sprzeciw wobec UE oraz NATO; silne akcenty antyklerykalne; opowiada się za niezależnością polityczno-gospodarczą od UE i NATO oraz USA. Natomiast opowiada się za ścisłą współpracą z krajami słowiańskimi, zwłaszcza Rosją. PWN wchodzi do międzynarodowej struktury Sobór Wszechsłowiański.[22] W programie Polskie Wspólnoty Narodowej[23] czytamy między innymi: „Narodowi Polskiemu potrzebne są własne zasady moralne, zwłaszcza w obecnej dziejowej chwili. Stanowią one bowiem siłę jednoczenia i skupiania Narodu dzisiaj dzielonego i rozpraszanego. Stanowią siłę umacniania i doskonalenia Narodu dzisiaj osłabianego i rozkładanego. Stanowią siłę wyróżniania i trwania Narodu dzisiaj upodabnianego do innych i wynaradawianego. Stanowią siłę twórczości i samodzielności Narodu dzisiaj ograniczanego w twórczości i zniewolonego. Stanowią siłę dumy i godności Narodu dzisiaj poniżającego się i poniżanego. Poddają Naród własnemu wewnętrznemu przymusowi dla osiągania swego zbiorowego dobra chroniąc przed obcą przemocą czyniącą zeń wykonawcę cudzych zamierzeń.” W programie tym, bardzo często odnajdziemy odwołania do Boga, Narodu, Rodziny – „Narodowe Zasady Moralne wynikają z nadrzędności dobra i związanego z nim narodowego systemu najważniejszych dla człowieka wartości: Bóg, Naród, Rodzina, Wspólnota Wytwórcza”. Analizując Program Wyborczy PWN-PSN z roku 1991 (który ukazał się w przedruku w „Myśli Narodowej Polska” nr 5) możemy zasygnalizować niektóre ważne kierunki działań, związane z funkcjonowaniem państwa według założeń tej partii:

doprowadzenie do utworzenia państwa narodowego;
w nowym państwie wszyscy ludzie, będą zobowiązani do ujawnienia swojej prawdziwej narodowości;
ograniczenie praw politycznych dla mniejszości etnicznych zamieszkujących „nowe państwo” – choć zapewniona zostanie im ochrona rasy i kultury;
mniejszości etniczne zostaną pozbawione prawa zasiadania w organach władzy rządowej (w Sejmie, rządzie, aparacie administracyjnym państwa) – będą mogły zasiadać jedynie we władzach samorządowych, spełniających funkcję doradczą, opiniodawczą i postulującą;
aparat państw ma być zorganizowany na zasadzie jednolitości władzy i eliotyzmu – aby pełnić funkcję kierownicze należy legitymować się ukończeniem Polskiej Wszechnicy Narodowej, spełniającej funkcję najwyższej uczelni politycznej;
pod względem gospodarczym Polska ma być krajem autarkicznym, oddzielonym od Zachodu wysokimi cłami;
rozbudowanie funkcji społecznej państwa – deklaracja likwidacji bezrobocia i pełne zatrudnienie, wzrost płac realnych i sześciogodzinny dzień pracy; w centrum zainteresowań stawia politykę prorodzinną;
odrzucenie zarówno komunizm, jak kapitalizm, określając tworzone przez siebie państwo jako trzecią drogę;
negacja systemu politycznego i gospodarczego budowanego w III RP.[24]

Po przeanalizowaniu, przynajmniej części Programu Wyborczego, należy jednocześnie podkreślić, iż PWN nie osiągnęła żadnego sukcesu wyborczego w wyborach do parlamentu, i to zarówno w latach 1991, 1993 i 1997. Partia ta startowała wówczas jako PWN-PSN, uzyskując odpowiednio: 5262 (0,05%), 14989 (0,1%) i 8590 (0,07%) głosów poparcia. W wyborach do parlamentu w 2001 partia wystartowała jako PWN i uzyskała 2644 (0,02%) głosów poparcia; w wyborach w roku 2005 nie zarejestrowała żadnej listy. Wraz z Polskim Stronnictwem Narodowym wchodził w skład powstałej w 2004 roku koalicji ugrupowań nacjonalistycznych – Polski Komitet Narodowy. Ich celem był start w wyborach do Sejmu RP. Warto zwrócić uwagę, iż dużą część członków PWN stanowili przedstawiciele młodzieżowej kontrkultury Skinheads.[25].

Kolejną prawicową ekstremistyczną partią polityczną, działająca na terenie RP jest Narodowe Odrodzenie Polski (NOP). Jak można przeczytać na strona internetowych tej partii[26] sama określa siebie, jako najdłużej istniejącą polską formację narodową okresu powojennego. Jej powstanie datuje się na 10 listopada 1981 roku. Początkowo istniała jako forum dyskusyjne młodzieży o poglądach narodowych, natomiast od od roku 1983 stało się zdyscyplinowanym ruchem narodowo-radykalnym o jasno sprecyzowanym obliczu ideowym. Od listopada 1983 roku wydaje pismo „Jestem Polakiem” - pierwsze i przez długi czas jedyne narodowe pismo podziemne. W roku 1985 uruchomiono Wydawnictwo „Jestem Polakiem”, w którym do roku 1989 (a więc wyjścia z podziemia antykomunistycznego) ukazało się w wielotysięcznych nakładach ponad 100 tytułów książek, broszur i kolejnych tytułów prasowych (m.in. „Szczerbiec”, „Młodzież Narodowa”, „Myśl”, „Biuletyn NOP”). Od roku 1992 zarejestrowane jest jako partia polityczna. NOP jest współzałożycielem międzynarodowego forum International Third Position, skupiającego ruchy polityczne o zbliżonej orientacji ideowej. Cele, jakie stawia sobie NOP, zawarte zostały w ramowo ujętych „Zasadach Ideowych Nacjonalizmu” oraz „Wytycznych Programowych NOP”. NOP opowiada się zdecydowanie między innymi za:

decentralizacją w sferze politycznej, przyznając wspólnotom lokalnym ogromną rolę w kształtowaniu prawdziwej władzy narodowej – rządów powszechnych;
sprawach gospodarczych głosi postulat zrównania kapitału z pracą oraz upowszechnienia – na bazie ustroju korporacyjnego – własności prywatnej;
występuje przeciwko koncentracji własności w rękach czy to państwa, czy to kapitału anonimowego;
odrzuca system fałszywej demokracji, jako prowadzący do moralnego relatywizmu i oddający losy Narodu w ręce skorumpowanej „klasy politycznej”;
dostrzega niebezpieczeństwo płynące dla Kraju ze strony Unii Europejskiej i zdecydowanie wystąpiło przeciwko próbom likwidacji polskiej państwowości;
głosi konieczność walki z systemem demoliberalnym na drodze Rewolucji Narodowej, którą pojmuje jako całkowitą przebudowę życia społeczno-gospodarczego i politycznego zgodnie z odwiecznymi wartościami cywilizacji łacińskiej.

W sferze działalności tej partii nie brakuje również takich elementów, jak:

negacja syjonizmu, jako przejawy imperializmu żydowskiego; w ocenie tej partii Żydzi byli i są czynnikiem rozkładowym cywilizacji europejskiej opartej na chrześcijaństwie i zagrożeniem dla polskich interesów narodowych, suwerenności i niezależności Polski;
opowiadanie się za rewolucją narodową, której częścią ma być wykreowanie „nowego człowieka”, odróżniającego „prawdę” i „dobro” od rozpowszechnianego dziś „fałszu” i „zła”, kierującego się przesłanką, że celem absolutnym, tak w wymiarze jednostkowym, jak i społecznym, jest Bóg będący „źródłem norm i praw”[27].

Działacze NOP opowiadają się również:

za powszechnymi rządami Narodu – przeciwko fałszywej demokracji;
za samorządnością – przeciwko państwowemu centralizmowi;
za polskim korporacjonizmem – przeciwko komunizacji i liberalizacji;
za solidaryzmem społecznym – przeciwko walce klas;
za powszechnym uwłaszczeniem – przeciwko wyprzedaży gospodarki;
za pracą dla Polaków – przeciwko imigrantom;
za nienaruszalnością granicy zachodniej – przeciwko niemieckiej „piątej kolumnie”;
za obroną Ziem Wschodnich – przeciwko postsowieckiemu barbarzyństwu;
za Europą Wolnych Narodów – przeciwko UE i NATO;
za silną armią – przeciwko bezkarności przestępców;
za skutecznym systemem prawnym – przeciwko bezkarności przestępców;
za ochroną życia poczętego – przeciwko ludobójstwu;
za odbudową wspólnot lokalnych – przeciwko atomizacji społeczeństwa;
za wielością i indywidualizmem – przeciwko uniformizacji;
za radykalną polityką ekologiczną – przeciwko degradacji środowiska.[28]

Należy jednocześnie zauważyć, iż od samego początku swego istnienia, NOP przywiązuje szczególną uwagę do kształcenia swoich członków i sympatyków, organizując w tym celu cykle szkoleniowe poświęcone zagadnieniom społeczno-politycznym, gospodarczym, religijnym i historycznym.

Innym przykładem ekstremistycznej grupy narodowej jest Organizacja Polityczna Narodu (OPN). Organizacja ta powstała w roku 1992. Jej inicjatorami byli: Jan E. Dziżyński, Tadeusz Prus-Maciński, Kazimierz Kurasiewicz i Mirosław Żochowski[29]. W przeświadczeniu działaczy tego ugrupowania Polska, po roku 1989, znalazła się pod panowaniem „wewnętrznego wroga”, tj. żydo-masonerii. Na czele wszystkich partii politycznych w Polsce stoją Żydzi, bądź osoby znajdujące się pod ich wpływem[30].

Wśród innych przykładów ruchów, które moglibyśmy zaliczyć do grona podmiotów związanych z ekstremizmem prawicowym w Polsce należą (bądź też należały, gdyż zakończyły oficjalnie swoją działalność):

Stronnictwo Narodowe (SN), jako partia polityczna utworzona w 1999 roku, w wyniku zjednoczenia Stronnictwa Narodowego (senioralnego) i Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego. SN(s) utworzone (reaktywowane) zostało w 1989 roku jako kontynuacja Stronnictwa Narodowego założonego w 1928 roku[31]. Partia ta, odwołując się do Sebastiana Wojciechowskiego[32], w swojej „działalności” między innymi wyszukuje wrogów zagrażających polskim interesom. Na liście winowajców znajdują się jak dotąd „komuniści, lewica laicka i katolicka, mniejszości narodowe (głównie Żydzi), elementy kosmopolityczne (Żydzi i masoni) wreszcie obcokrajowcy – zagraniczni doradcy i inwestorzy oraz obcy kapitał”[33]

Stronnictwo Narodowe „Ojczyzna” (SN„O”), jako partia polityczna powstała w 1992 roku, w wyniku rozłamu w Stronnictwie Narodowym. Była reprezentantem lewicowego, plebejskiego nurtu narodowego. Prezesem partii był Bogusław Rybicki. W grudniu 1996 roku SN „O” weszło w skład Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego (od grudnia 1999 Stronnictwa Narodowego).[34] Zdaniem Krystyny Paszkiewicz organizację tę cechowała silna ksenofobia oraz antysemityzm, a jej przewodniczący Bogusław Rybicki, propagował „spiskową teorię o tajnym porozumieniu się Niemców z Żydami w celu przejęcia władzy w Europie”[35].

Narodowa Partia Robotnicza została powołana do życia w roku 1993, zaistniała przez bardzo krótki okres czasu. Postulaty propagowane przez ten ruch, to między innymi:

nawoływanie do wybuchu narodowej rewolucji, która doprowadziłaby do szybkiego upadku dominującego systemu polityczno-gospodarczego;
ograniczenie praw mniejszości narodowych w Polsce;
odebranie praw obywatelskich Żydom, oraz tym wszystkim, którzy posiadają pochodzenie żydowskie;
oddanie wszelkich stanowisk publicznych obywatelom polskim;
zakazanie wszelkiej działalności organizacjom o charakterze komunistycznym oraz liberalnym;
wezwanie do udziału w rewolucji aryjskiej – decydujący głos w „nowej” Polsce mają mieć dziedzice cywilizacji aryjskiej[36].

Warto również zauważyć, iż ekstremizm związany z ugrupowaniami prawicowymi, nie ogranicza się jedynie do reprezentowanych przez nie poglądów, ale znajduje też wyraz w aktach przemocy i agresji wobec grup i osób uznawanych za „elementy” antynarodowe. Stefan Stępień wymienia kilka przykładów, takich aktów, potwierdzających wprowadzanie głoszonych poglądów w życie:

Akcje podejmowane w latach 90-tych przez skinheadów należących do Polskiej Wspólnoty Narodowej-Polskiego Stronnictwa Narodowego. Większość manifestacji przezeń organizowanych kończyła się starciami z policją lub z ich politycznymi przeciwnikami – anarchistami, młodzieżówką PPS czy UP, pacyfistami.
Polski Front Narodowy (partia polityczna zarejestrowana w 1991 roku) kierowany przez Janusza Bryczkowskiego. Podlegała mu młodzieżowa organizacja Legion Polski, prowadząca wielokrotnie działalność o charakterze bojówkarskim. Jego członkowie szkolili się w stosowaniu przemocy na specjalnie organizowanych obozach. Największa afera związana z PFN miała miejsce w 1994 roku, kiedy po obozie nad jeziorem Śniardwy trzech młodych działaczy Legionu Polskiego pobiło w Legionowie około 20 bezdomnych, z czego 2 zmarło[37].

Główne cechy myślenia i postawy spotykanej w ekstremistycznych ruchach narodowych można ująć w następujących stwierdzeniach:

dążenie do zbudowania homogenicznego państwa narodowego;
utożsamianie państwa narodowego z państwem katolickim: etyka katolicka podstawą etyki narodowej;
operowanie hasłami „Polska dla Polaków’ i „Polak-Katolik”;
antysemityzm i antyniemieckość;
negatywny/agresywny stosunek do osób odstających od ideologicznych standardów narodowych;
postawa integryzmu katolickiego; krytyka zmian w Kościele po Soborze Watykańskim II;
odrzucenie tak systemu komunistycznego, jak i liberalno-demokratycznego;
opowiedzenie się za rozwiązaniami ustrojowymi określanymi jako „Trzecia Pozycja” lub „Trzecia Droga”;
dezaprobata dla systemu politycznego i gospodarczego III RP;
sprzeciw wobec NATO i UE;
głoszenie populistycznych haseł;
radykalizm w ocenie współczesnej cywilizacji; jest ona w stanie głębokiego kryzysu spowodowanego wpływem modernizmu i innych wrogich tradycji nurtów myślowych;
konieczność restauracji wartości tradycyjnych i wychowanie w ich duchu nowego człowieka;
dokonanie rewolucji narodowej.[38]

Z powyżej podanych przykładów partii politycznych oraz organizacji reprezentujących skrajne ruchy prawicowe jasno wynika, iż Polska wpisuje się ogólny europejski nurt, związany z występowaniem i działaniem na jego terytorium prawicowego ekstremizmu politycznego. Podobnie, jak miało to miejsce w innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej, i w Polsce ruchy te zaczęły powstawać, bądź reaktywować się w wyniku przemian społeczno-polityczno-gospodarczych, których początek datowany jest na lata 80-te i 90-te ubiegłego stulecia. Warto zauważyć, iż to czym różni się Polska od części krajów Europy, to fakt, iż wymienione powyżej partie i organizacje nigdy, jak do tej pory, nie znalazły się w polskim parlamencie. Charakter opisanych powyżej podmiotów jest marginalny i nie reprezentujący istotnej siły politycznej. Ruchy te nie posiadają szerszego poparcia społecznego, czego dowodem jest niskie poparcie wyborcze uzyskiwane przez te podmioty, podczas wyborów do parlamentu. Jednak to co jest wspólne dla krajów, między innymi, Europy Środkowo-Wschodniej, to fakt, iż w każdym z nich, również w Polsce, możemy odnaleźć występowanie takich zjawisk, jak ksenofobia, rasizm czy antysemityzm. Jak słusznie zauważył to Wojciech Stankiewicz[39], za zaistniałą sytuację odpowiedzialne są władze państwa oraz bierne społeczeństwo. Wskazuje przyzwolenie na działalność, między innymi, międzynarodowych organizacji rasistowskich, które na dobre zadomowiły się w naszym kraju. Na poparcie swoich twierdzeń, autor odwołuje się, między innymi, do niczym nie skrępowanej działalności wydawców oraz kolporterów materiałów rasistowskich. Jako przykład podaje możliwość zakupu, w księgarniach i kioskach, czasopism-publikacji o charakterze nacjonalistycznym i antysemickim. Warto zwrócić uwagę, iż część z nich jawnie rozprowadza państwowe przedsiębiorstwo „RUCH”. Przedstawiciele tegoż podmiotu, na zarzuty, odpowiadają lukami w polskim prawie. Reasumując należy zauważyć, iż ekstremizm polityczny jako zjawisko współczesnej Europy dotyka również Polskę. Należy jednocześnie przyjąć, iż może on w przyszłości stanowić realne zagrożenie dla struktur demokratycznych kraju i też dlatego należy mu się w zdecydowany sposób przeciwstawić. Obok powyżej podanych przykładów ruchów należących do prawicowego ekstremizmu politycznego i ich krótkiej charakterystyki, należy również wspomnieć, iż na rozwój ekstremizmu politycznego mają wpływ między innymi: złe prawo – pełne luk, które umożliwia rejestrację czy działalność ruchów ekstremistycznych oraz zgoda na jawną indoktrynację nowych członków – w tym poprzez szkolenia i organizację nazistowskich koncertów rockowych oraz nacjonalistyczne pikiety. Występowanie skrajnych ruchów i postaw politycznych w Polsce powinniśmy również rozpatrywać przez pryzmat aktów bandytyzmu i chuligaństwa na tle rasistowskim i antysemickim, dokonywane przez „bojówkarzy” ugrupowań skrajnie prawicowych, w tym morderstwa. Można zadać również pytanie o przyczyny rozwoju w Polsce skrajnych ruchów prawicowych utożsamianych z ekstremizmem politycznym. Jednak ze względu na ograniczoną objętość niniejszego artykułu, zamiast rozbudowanej odpowiedzi odwołam się jedynie do następującego stwierdzenia, zaprezentowanego przez Giovanni’ego Sartori’ego: „Każde pokolenie chce być nowe i oryginalne; każde czuje, że ma do powiedzenia coś, co jeszcze nigdy nie zostało powiedziane i rzuca wyzwanie wszystkim dawnym stwierdzeniom. Gdyby tak nie było, życie wydawałoby się pozbawione celu, zaś historii brakowałoby dynamiki”[40]. Jeżeli tylko spojrzeć na Polskę, przez pryzmat występującego na jej obszarze zjawiska prawicowego ekstremizmu politycznego, okaże się, że nie stanowi ona wyjątku na scenie europejskiej. Co więcej, występowanie skrajnych ruchów i postaw politycznych jest nieodzownym elementem demokracji, która w swojej istocie zakłada pluralizm polityczny – który może przybierać postać ekstremizmu politycznego.

Przypisy:
[1] J. Tokarski (red.), Słownik Wyrazów Obcych, Warszawa 1980, s.181.
[2]Słownik Języka Polskiego PWN, A-K, Warszawa 1995,s. 496.
[3] J. Tokarski (red.), Słownik Wyrazów Obcych, Warszawa 1980, s.181.
[4] R. Tokarczyk, Teoretyczna a praktyczna istota współczesnego ekstremizmu politycznego, [w:] Doktryny i ruchy współczesnego ekstremizmu politycznego (red.) E. Olszewski, Lublin 2004,, s. 15-16.
[5] F. Ryszka, Prawicowy radykalizm społeczeństwa w dobie współczesnej, [w:] Ekstremizm prawicowy we współczesnym świecie, (red.) F. Ryszka, Warszawa 1980, s. 12-13.
[6] R. Tokarczyk, Teoretyczna a praktyczna istota współczesnego ekstremizmu politycznego, [w:] Doktryny i ruchy współczesnego ekstremizmu politycznego (red.) E. Olszewski, Lublin 2004, s. 17-18.
[7] K. Karolczak, Uwarunkowania i źródła ekstremizmu politycznego, [w:] Doktryny i ruchy współczesnego ekstremizmu politycznego, (red.) E. Olszewski, Lublin 2004, s. 42.
[8] R. Tokarczyk, Teoretyczna a praktyczna istota współczesnego ekstremizmu politycznego, [w:] Doktryny i ruchy współczesnego ekstremizmu politycznego (red.) E. Olszewski, Lublin 2004, s. 25.
[9] Tamże.
[10] U. Jakubowska, Ekstremizm polityczny. Studium psychologiczne, Gdańsk 2005.
[11] Dz. cyt., s. 32.
[12] K. Karolczak, Uwarunkowania i źródła ekstremizmu politycznego, [w:] Doktryny i ruchy współczesnego ekstremizmu politycznego, (red.) E. Olszewski, Lublin 2004, s. 39-41.
[13] Dz. cyt., s. 41.
[14] R. Tokarczyk, Teoretyczna a praktyczna istota współczesnego ekstremizmu politycznego, [w:] Doktryny i ruchy współczesnego ekstremizmu politycznego, (red.) E. Olszewski, Lublin 2004, s. 28-29.
[15] J. Tokarski (red.), Słownik Wyrazów Obcych, Warszawa 1980, s.32.
[16] R. Tokarczyk, Teoretyczna a praktyczna istota współczesnego ekstremizmu politycznego, [w:] Doktryny i ruchy współczesnego ekstremizmu politycznego, (red.) E. Olszewski, Lublin 2004, s. 29.
[17] Tamże.
[18] S. Stępień, Koncepcje polityczne ekstremizmu prawicowego w III Rzeczypospolitej, [w:] Doktryny i ruchy współczesnego ekstremizmu politycznego, (red.) E. Olszewski, Lublin 2004, s. 296.
[19] A. Wolf-Powęska, Formy ekstremizmu, [w:] Polacy i Niemcy. Historia-kultura-polityka, (red.) A. Lawety, H. Orłowski, Poznań 2003, s. 488.
[20] R. Tokarczyk, Teoretyczna a praktyczna istota współczesnego ekstremizmu politycznego, [w:] Doktryny i ruchy współczesnego ekstremizmu politycznego, (red.) E. Olszewski, Lublin 2004, s. 29.
[21] Dz. cyt., s. 29-30.
[22] http.//pl.wikipedia.org/wiki/Polska_Wspolnota_Narodowa
[23] http.//www.pwn.waw.pl
[24] S. Stępień, Koncepcje polityczne ekstremizmu prawicowego w III Rzeczypospolitej, [w:] Doktryny i ruchy współczesnego ekstremizmu politycznego, (red.) E. Olszewski, Lublin 2004, s. 297-299.
[25] http.//pl.wikipedia.org/wiki/Polska_Wspolnota_Narodowa
[26] http.//www.nop.org.pl
[27] Zasady ideowe nacjonalizmu, „Szczerbiec” 1999, R. IX, nr 1-2, [w:] Koncepcje polityczne ekstremizmu prawicowego w III Rzeczypospolitej, S. Stępień, [w:] Doktryny i ruchy współczesnego ekstremizmu politycznego, (red.) E. Olszewski, Lublin 2004, s. 300-301.
[28] http.//www.nop.org.pl
[29] G. Tokarz, Ruch narodowy w Polsce w latach 1989-1997, Wrocław 2002, s. 34, [w:] Koncepcje polityczne ekstremizmu prawicowego w III Rzeczypospolitej, S. Stępień, [w:] Doktryny i ruchy współczesnego ekstremizmu politycznego, (red.) E. Olszewski, Lublin 2004, s. 299.
[30] S. Stępień, Koncepcje polityczne ekstremizmu prawicowego w III Rzeczypospolitej, [w:] Doktryny i ruchy współczesnego ekstremizmu politycznego, (red.) E. Olszewski, Lublin 2004, s. 299.
[31] (red.) W. Sokół, M. Żmigrodzki, Współczesne partie i systemy partyjne. Zagadnienia teorii i praktyki politycznej, Lublin 2003, s. 250.
[32] S. Wojciechowski, Nacjonalizm w Europie Środkowo-Wschodniej, Wrocław 1998, s. 111.
[33] Tamże.
[34] (red.) W. Sokół, M. Żmigrodzki, Współczesne partie i systemy partyjne. Zagadnienia teorii i praktyki politycznej, Lublin 2003, s. 252.
[35] (red) K. Paszkiewicz, Polskie partie polityczne, Wrocław 1996, s. 257 i in. (cyt. za:) S. Wojciechowski, Nacjonalizm w Europie Środkowo-Wschodniej, Wrocław 1998, s. 111.
[36] Narodowa Partia Robotnicza, Program, Białystok 2003, [w:] Współczesny polski ekstremizm prawicowy wobec przemocy, G. Tokarz, [w:] Zrozumieć politykę. Główne problemy teorii polityki i współczesnej myśli politycznej, (red.) R. Bäcker, J. Marszałek-Kawa, J. Modrzyńska, Toruń 2004, s. 156.
[37] S. Stępień, Koncepcje polityczne ekstremizmu prawicowego w III Rzeczypospolitej, [w:] Doktryny i ruchy współczesnego ekstremizmu politycznego, (red.) E. Olszewski, Lublin 2004, s. 304.
[38] Dz. cyt., s. 304-305.
[39] W. Stankiewicz, Nacjonalizm a rasizm, antysemityzm i nietolerancja wobec obcych – ruchy neofaszystowskie, faszyzujące i skrajnie prawicowe w Polsce, „Przegląd Politologiczny”, Nr 1/2006, Poznań 2006, s. 96.
[40] G. Sartori, Teoria demokracji, Warszawa 1994, s. 611.

Bibliografia:
Antoszewski A., Herbut R., Leksykon politologii, Wrocław 1998.
(red.) Bäcker R., Marszałek-Kawa J., Modrzyńska J., Zrozumieć politykę. Główne problemy teorii polityki i współczesnej myśli politycznej, Toruń 2004.
Jakubowska U., Ekstremizm polityczny. Studium psychologiczne, Gdańsk 2005.
(red.) Lawety A., Orłowski H., Polacy i Niemcy. Historia-kultura-polityka, Poznań 2003.
(red.) Olszewski E., Doktryny i ruchy współczesnego ekstremizmu politycznego, Lublin 2004.
„Przegląd Politologiczny”, Nr 1/2006, Poznań 2006.
(red.) Ryszka F., Ekstremizm prawicowy we współczesnym świecie, Warszawa 1980.
G. Sartori, Teoria demokracji, Warszawa 1994.
Słownik Języka Polskiego PWN, A-K, Warszawa 1995.
(red.) Sokół W., Żmigrodzki M., Współczesne partie i systemy partyjne. Zagadnienia teorii i praktyki politycznej, Lublin 2003.
(red.) Tokarski J., Słownik Wyrazów Obcych, Warszawa 1980.
Wojciechowski S., Nacjonalizm w Europie Środkowo-Wschodniej, Wrocław 1998.

Strony internetowe:
http.//www.nop.org.pl
http.//www.pkw.gov.pl
http.//www.pwn.waw.pl
http.//pl.wikipedia.org/wiki/Polska_Wspolnota_Narodowa